Artfools

Antichrist - Lars von Trier

Trailer

Imdb

Πρόκειται για την νέα ταινία του σκηνοθέτη Λαρς Φον Τρίερ και όπως όλες σχεδόν οι προηγούμενες ταινίες του, έτσι κι αυτή έχει διχάσει τον κόσμο, έχει προκαλέσει συζητήσεις κι αντιδράσεις κι έχει χωρίσει τους θεατές σε αυτούς που το λατρέψανε και σε αυτούς που το μισήσανε. Για να είμαστε ειλικρινείς, αυτή η ταινία ίσως έχει προκαλέσει λιγάκι πιο έντονες αντιδράσεις από τις προηγούμενες. Όχι άδικα νομίζω.

Η ιστορία είναι απλή: ένα ζευγάρι χάνει τον μοναχογιό τους ο οποίος ήταν μικρό παιδί. Η μητέρα πέφτει σε κατάθλιψη και για να βοηθηθεί πηγαίνουν σε ένα σπίτι στο δάσος. Εκεί η κατάσταση εξελίσσεται περίεργα και ακραία, καθώς ο ψυχολογικός παράγοντας αποκαλύπτει την επιρροή του. Η ιστορία είναι από την φύση της τραγική κι έχει να κάνει με την σχέση του ζευγαριού οι οποίοι είναι και οι μόνοι ηθοποιοί σχεδόν και όλο το έργο περιστρέφεται γύρω από την σχέση τους, το παρελθόν τους, τις σκέψεις του καθενός και τις αντιδράσεις τους σχετικά με το παιδί τους που μόλις χάθηκε.

Η ταινία ξεκινάει με μια ασπρόμαυρη σκηνή, σε πολύ αργή κίνηση και με υποβλητική μουσική. Η σκηνή αυτή δίνει αμέσως το στίγμα όλης της ταινίας: ο σκηνοθέτης δεν θα ωραιοποιήσει τίποτα, θέλει να σοκάρει και δεν θα χρυσώσει κανένα χάπι. Η σκηνή φαίνεται να λειτουργεί σχεδόν σαν προειδοποίηση για την υπόλοιπη ταινία. Στη συνέχεια ο σκηνοθέτης εγκαταλείπει το δόγμα της κάμερας χειρός (στις προηγούμενες ταινίες του απέφευγε την στατική κάμερα και κινηματογραφούσε με την κάμερα στο χέρι, με αποτέλεσμα αρκετές «κουνημένες» σκηνές) και χρησιμοποιεί στατική εικόνα. Ωστόσο, βλέπουμε κι εδώ πως χωρίζει την ταινία σε κεφάλαια (πρόλογο, κεφάλαια κι επίλογο), κάτι που μας θέτει μερικά πλαίσια και μας προετοιμάζει, όσο μπορεί, γι’αυτό που ακολουθεί.

Στην εποχή μας, οι ταινίες συνήθως φτάνουν σ’εμάς με μια προϊστορία, με φήμες για πόσο καλή είναι ή το αντίθετο, με κριτικές σε έντυπο κι ηλεκτρονικό Τύπο και άλλα πολλά. Έτσι κι αυτή η ταινία φέρει τον τίτλο της ιδιαίτερα σκληρής ταινίας, με πορνογραφικά στοιχεία και ωμές σκηνές βίας. Η αλήθεια είναι πως θα βρούμε όλα αυτά τα στοιχεία στην ταινία, αλλά η κριτική και η διαχείριση τους διαφέρει από άτομο σε άτομο. Βλέπουμε όντως σκληρές σκηνές, αιματηρές και οδυνηρές, αλλά δεν πιστεύω πως είναι περισσότερες ή πιο έντονες απ’ότι σε άλλες ταινίες. Το στοιχείο του σεξ είναι έντονο σε όλη την διάρκεια της ταινίας και μάλιστα δεν είναι καθόλου ελαφρό. Οι σκηνές είναι αποκαλυπτικές, σχεδόν hardcore, αλλά αν κάποιος δει πραγματικά την ταινία και δεν εστιάσει υπερβολικά σ’αυτές τις λίγες σκηνές και αν προσπαθήσει να τις ερμηνεύσει σύμφωνα με το πνεύμα της ταινίας, τότε θα καταλάβει πως δεν πρόκειται για μια ηδονοβλεπτική διάθεση, για μια στείρα προσπάθεια να σοκάρει αλλά για ένα εκφραστικό μέσο σε απόλυτη συμφωνία με το μήνυμα και το περιεχόμενο της ταινίας, ένα στοιχείο μάλιστα που δεν αποπνέει απαραίτητα ερωτισμό αλλά πολλά άλλα, όπως βία, παράνοια και απελπισία. Το σεξ, πλέον, σε πολλές ταινίες, όπως και σε αυτή, είναι κάτι τελείως διαφορετικό απ’ότι αρκετά χρόνια πριν: η εξάπλωση του πορνό, η ευκολία διάθεσης του και το εκπαιδευμένο πλέον βλέμμα των θεατών, έχουν καταφέρει να το φέρουν και σε πιο mainstream παραγωγές όπου εντάσσεται σαν ένα εργαλείο, απαλλαγμένο από τα κόμπλεξ του παρελθόντος. Οπότε, δείτε το σαν ένα στοιχείο που βοηθάει την ταινία και δεν θα σας ξενίσει. Όσο για τις σκηνές βίας, ναι, είναι ωμές, είναι σκληρές, είναι οδυνηρές αλλά επίσης απόλυτα συμβατές με το πνεύμα της ταινίας. Αν δείτε την ταινία θα καταλάβετε πόσο θα έχανε αν δεν υπήρχαν αυτές οι σκηνές, πόσο λιγότερο έντονο θα ήταν το νόημα της ταινίας, πόσο πιο μειωμένη η ένταση της!

Το θέμα της ταινίας δεν είναι ούτε η βία, ούτε το σεξ. Δεν είναι καλά καλά ούτε η σχέση του ζευγαριού. Το κυρίαρχο θέμα είναι ο ψυχισμός της γυναίκας, της μητέρας στην εποχή μας και οι αντιδράσεις της. Οι επικλήσεις στην ιστορία του φεμινισμού και την ψυχανάλυση δείχνουν πως υπάρχει ένα σημαντικό υπόβαθρο σχετικά με την ψυχολογία πίσω από την ταινία. Η σχέση μάνας/παιδιού, οι επιπτώσεις της γέννας στην ψυχολογία της νέας μητέρας και στην σχέση της με τον σύζυγο, ο ρόλος του πατέρα και άντρα στην οικογένεια, η μεγάλη αλλαγή των παραδοσιακών ρόλων της γυναίκας και η «μοίρα» που η κοινωνία της επιφυλάσσει, μια μοίρα κοινή για όλες σχεδόν τις γυναίκες, είναι κάποια από τα σημαντικότερα θέματα της ταινίας. Σημαντικό ρόλο όμως παίζει και η φύση, είτε πρόκειται για τον φυσικό κόσμο είτε πρόκειται για την φύση του ανθρώπου, την εσωτερική του κατάσταση, καθώς βλέπουμε την σχέση της με τον σύγχρονο άνθρωπο, την ανάγκη για επαφή μαζί της, την επιρροή στην ψυχολογία του ανθρώπου, τα ένστικτα που φέρνει στην επιφάνεια και τον μαγικό τρόπο με τον οποίο καταφέρνει να φέρει τον άνθρωπο σε επαφή με μια πιο πρωτόγονη πλευρά του.

Η ταινία σίγουρα δεν είναι ένα εύκολο θέαμα, είτε πρόκειται για άντρες είτε για γυναίκες, καθώς υπάρχουν σκηνές σκληρές και για τα δύο φύλα. Οι ερμηνείες των Willem Dafoe και της Charlotte Gainsbourg είναι συγκλονιστικές πραγματικά: νευρώδεις χαρακτήρες, με πάθη και αδυναμίες, ακόμα και στις ερωτικές σκηνές αποδίδουν χωρίς υπερβολές, με έναν ρεαλισμό που ενδεχομένως απομυθοποιεί κάποια πράγματα για την ζωή μέσα σε μια σχέση. Ήδη από τον τίτλο καταλαβαίνουμε πως η ταινία θέλει να σοκάρει και το πετυχαίνει, άλλες φορές με τις εικόνες οι οποίες έχουν ισχυρό αντίκτυπο κι άλλες φορές με τα νοήματα της, τα οποία είναι αντισυμβατικά και προκλητικά. Ωστόσο, μια όσο δυνατή και γεμάτη ταινία δεν μπορεί παρά να είναι ενδιαφέρουσα, ανεξάρτητα από το αν τελικά είναι του γούστου μας. Τα νοήματα της, η ωμότητα της, η κλιμάκωση της πλοκής με το συγκλονιστικό φινάλε και η ιδιαίτερη, ίσως καταθλιπτική και απαισιόδοξη ματιά του Λαρς Φον Τρίερ, είναι σίγουρα στοιχεία που κάνουν την ταινία ενδιαφέρουσα και ικανή να ξεκινήσει πολλές συζητήσεις με άλλους αλλά και τον εαυτό μας.